Afscheid

Nog twee nachtjes in ons huis, nog drie nachtjes in Zweden, en dan zijn we weer in Nederland.

Ik wil nu ook wel graag weg. Het hele proces van afscheid nemen was nogal lang, dus ik heb er een beetje genoeg van. We wisten al ongeveer een half jaar dat we terug zouden, dus ik heb afscheid nemen erg bewust kunnen beleven.

Wat ik het meest ga missen?
Behalve mijn collega's en nieuwe vrienden ga ik ook het land Zweden missen. De natuur die nooit ver weg is. Het uitzicht over de zee vanuit onze woonkamer. De gezellige, bijna naïeve kneuterigheid van de maatschappij. Dat iedereen erbij hoort. Zolang je de taal spreekt en meedoet met de Midzomer- en Kerstviering ben je één van hen. De sterke tradities en de hoogtijdagen ga ik ook missen; voor elke feestdag bestaat wel een voorgeschreven manier om het te vieren en een bijbehorend baksel.

Maar uiteindelijk wogen alle voordelen toch niet zwaar genoeg. Echt emigreren, voorgoed, was nooit de bedoeling. En het is ook nogal wat. Ik merk dat ik na drie jaar Zweden me al behoorlijk toerist voel in Nederland. Hoe langer je weg bent, hoe moeilijker het wordt om terug te keren. Ver van je vrienden en familie zitten is gewoon lastig. Maar wat uiteindelijk de doorslag gaf is toch dat het gewoon heel moeilijk is om echt te integreren. Wij hebben op de Zweedse arbeidsmarkt gewoon niet dezelfde kansen, connecties en uitgangspositie als de Zweden. Natuurlijk zouden we hier best carrières op kunnen bouwen, maar het is gewoon veel lastiger dan in Nederland.

Drie jaar in het buitenland wonen is een gaaf avontuur, emigreren is toch andere koek.

Verhuisd

De verhuizing is alweer achter de rug. We hebben nu een prachtig huisje in een hele grote berg sneeuw met heel veel dozen erin.

Ik moet nog even wennen aan een nieuw ritme. De reistijd is een stuk langer. Daarnaast is het erg druk op mijn werk in verband met Haiti. De giften stromen binnen en dat is natuurlijk fantastisch, maar erg veel werk. Alles moet op de juiste manier geregistreerd worden en er wordt de hele tijd gebeld.

Vanavond heb ik bovendien de eerste Zweedse les van het nieuwe semester.

Ik weet dus al met al nog niet precies wanneer die dozen uitgepakt gaan worden...

Ik hoop trouwens op mooi zonnig weer voor komend weekend. Dan kan ik foto's maken van de nieuwe situatie.

Baan

Een jaar plus een maand heeft mijn inburgeringstraject geduurd en ik durf wel te stellen dat ik met vlag en wimpel ben geslaagd! Gister was namelijk de eerste werkdag van mijn nieuwe baan!

Ik mag een jaar lang werken op de afdeling Donorservices van Artsen zonder Grenzen. Het beviel me daar goed, dus toen deze positie vrij kwam moest ik solliciteren. Tot mijn grote verbazing kreeg ik de baan ook nog. Het is een administratieve functie waarbij ik verantwoordlijk ben voor de registratie en het contact met de duizenden particuliere Zweden die maandelijks geld overmaken en zij die bellen of mailen over een incidentele gift. In de praktijk mag ik vooral veel worstelen met een veel te ingewikkelde database, de telefoon opnemen en email beantwoorden en de tientallen vrijwilligers die op de afdeling werken aansturen.

Na twee dagen rondkijken ben ik eigenlijk alleen maar positiever geworden! Al twee dagen (of eigenlijk al een paar weken, sinds bekend is dat ik de functie krijg) vraagt iedereen op het kantoor aan me "hoe het voelt". Ik vond dat in het begin een beetje een rare vraag, maar het is kennelijk heel Zweeds, want ik krijg hem dus van alle kanten. En ik kan gelukkig steeds antwoorden: het voelt goed!

Finland

In het kader van mijn recente bezoek aan de Finse hoofdstad, nu een stukje over de bijzondere relatie tussen Zweden en Finland.

Dit jaar is het pas 200 jaar geleden dat Zweden Finland verloor aan de Russen (dat was gelijk de laatste serieuze oorlog die Zweden voerde). Het duurde nog tot 1918, na de Russische Revolutie, voor Finland een zelfstandige republiek werd. De twee landen staan dit jaar daarom stil bij hun gezamenlijke geschiedenis en culturele erfgoed. Bijvoorbeeld met allerlei kunsttentoonstellingen en media-aandacht.

Tot 1809 behoorde Finland zo'n 600 jaar tot het Zweedse koninkrijk. Er is dus nogal wat gezamenlijke geschiedenis en logischerwijs hebben de landen vandaag de dag ook nog veel met elkaar te maken. Nog steeds is er bijvoorbeeld een grote zweedstalige minderheid te vinden in Finland en een grote Finse minderheid in Zweden. Mensen met een Finse achtergrond vormen zelfs verreweg de grootste minderheid in Zweden en andersom.

De Finnen gaan daar zeer verantwoordelijk mee om. Zweeds en Fins zijn beide gelijkwaardige officiële talen in het land. Zowel Zweedstalige als Finstalige (als Samisch sprekende) kinderen hebben recht op onderwijs in hun moedertaal en leren daarnaast ook een aantal jaar de andere taal. In Zweden is Fins nog steeds een wat ondergeschoven kindje, ook al is het Fins sinds 2000 één van de officiële minderheidstalen. Begin twintigste eeuw werd zelfs een heuse campagne op touw gezet door de Zweedse overheid om Finse immigranten het Fins af te leren en hun te dwingen alleen nog Zweeds te spreken.

Het contrast is groot. Terwijl in Helsinki alle straatnaambordjes tweetalig zijn, weten de meeste Zweden nauwelijks dat er honderduizenden Zweedstalige Finnen bestaan.

Het bewustzijn over de gezamenlijke geschiedenis en banden lijkt in Finland in het algemeen veel groter dan in Zweden. De gezamenlijke geschiedenis van de twee landen is dan ook het verhaal van een zeer ongelijke relatie. Het begon als een klassiek kolonisatieverhaal waarbij de Finnen door de Zweedse overheerser behandeld werden als een minderwaardig volk. Zweedstaligen hebben in Finland altijd tot de bovenklasse behoort, terwijl de Finstaligen in Zweden juist tot de onderklasse hoorden. Zij kwamen door de eeuwen heen vooral naar Zweden om het laagbetaalde werk op te knappen. Terwijl wij in Nederland onze gastarbeiders in Marokko en Turkije zochten, haalden de Zweden ze van veel dichterbij, uit Finland.

Lees meer (in het Zweeds) bij de Zweedse Milieupartij die dit jaar hogere prioriteit vroeg voor de relatie met Finland.

Moed

Ik haat het aan mezelf, maar ik ben helemaal niet goed in avontuur en nieuwe situaties. Ik ben derhalve niet de snelste. Ik heb altijd wat tijd nodig om mijn draai te vinden. Ben niet iemand die een ruimte vol met onbekende mensen binnenloopt en binnen vijf minuten een interessant gesprek en waarschijnlijk drie nieuwe vrienden heeft. Ben niet iemand die alles uit zijn handen laat vallen en een half jaar door de Sahara gaat wandelen als iemand dat voorstelt. Ik ben eigenlijk wel gehecht aan mijn zekerheden en dat wat ik ken...

Maar na een half jaar Zweden heb ik nu eindelijk het gevoel dat mijn nieuwe leven echt gaat beginnen! Natuurlijk heb ik niet een half jaar uit mijn neus gegeten. Ik heb veel Zweeds geleerd. We zijn in Zweden nog een keer verhuisd. We zijn er veel op uit geweest om te kijken hoe dit land er eigenlijk uitziet in de winter. Ik heb werk gezocht. Ik heb een nieuw plekje voor mezelf gemaakt. Ik heb mensen leren kennen.

Maar nu begint het echt. Na de zomer begin ik als stagiair bij Artsen zonder Grenzen Zweden. Bovendien hoorde ik vorige week dat ik dan ook mag beginnen met "Zweeds voor gevorderden" aan de Universiteit van Stockholm. En dat voelt goed. Geeft nieuwe moed. Soms moet het leven je gewoon een beetje meezitten. En als de zon dan ook nog schijnt...

Werk

Heeft ze nou al eens een baan? Ze is daar toch al best lang? Wat doet ze eigenlijk?

Misschien denken mensen in Nederland die mij kennen het wel niet eens, maar ik denk het zelf in elk geval nogal vaak de laatste tijd...

Ja, ik ben hier al best lang. Helaas is een baan vinden hier niet makkelijk voor een buitenlander. En verzin maar eens een baan waarvoor je Zweeds niet perfect hoeft te zijn en die een beetje aansluit bij wat ik gedaan heb... Bovendien trof de hele financiële crisis Zweden hard net op het moment dat ik hier aankwam en is de werkeloosheid dus hoog en stijgende. Alle buitenlanders die ik hier ontmoet werken óf Engelstalig in de ICT of doen iets economisch óf zijn werkeloos.

Echter, goed nieuws! Ik was vandaag op gesprek bij Artsen zonder Grenzen Zweden en ik begin daar eind augustus voor vier maanden als stagiair. Dat is uiteraard een onbezoldigde positie, maar het geeft me in elk geval Zweedse werkervaring en contacten die mij daarna hopelijk een echte baan op gaan leveren. En ik kan mijn Zweeds eindelijk eens dagelijks oefenen op echte Zweden. En gewoon heerlijk om weer elke dag wat te doen te hebben. Ik heb voor het eerst in mijn leven aan den lijve ondervonden dat werkeloosheid echt heel erg is.

Vreeswijk

Stukje Zweeds-Nederlandse gezamenlijke cultuur; troubadour Cornelis Vreeswijk. Ik kende hem niet voor ik naar Zweden kwam. Mijn ouders bleken hem wel te kennen. Fijn als je af en toe ergens te jong voor bent...

Nederlandse vader, Zweedse moeder, op zijn twaalfde verhuisde het hele gezin naar Stockholm. Hij werd in Zweden beroemd als een soort Boudewijn de Groot. Maatschappijkritische liedjes in het Zweeds. Denk Vietnam oorlog demonstraties met een gitaar en een baard. Bracht ook nog een paar cd's in het Nederlands uit. Zijn grote hit was "De nozem en de non". Hij kreeg in Nederland echter nooit de status die hij in Zweden, ook jaaaaren na zijn dood, nog steeds heeft. Vergelijk ook de lengte van de Nederlandse en de Zweedse Wikipedia-pagina. I rest my case...

Het zijn mooie liedjes met goede teksten. Zweedse leraren komen er dan ook vaak mee op de proppen. Ik heb na drie Zweedse leraressen geleerd dat Zweedse vrouwen van alle generaties gek zijn op Cornelis Vreeswijk. Waarschijnlijk vooral leraressen Zweeds. Om meteen een wit voetje te halen is het dan ook goed al in een vroeg stadium te laten blijken dat je weet wie Cornelis is.

Meer taal

Gisteren en eergisteren had ik een Zweeds examen om mijn SFI cursus mee af te sluiten. Ik moest lezen, luisteren, schrijven en gister spreken. De uitslag komt volgende week, maar ik heb er vertrouwen in. Na drieënhalve maand intensieve les gaat het eigenlijk behoorlijk goed met mijn Zweeds! Ik kan kranten lezen (Metro gaat uiteraard makkelijker dan Dagens Nyheter, de Zweedse Volkskrant), ik kan huis-, tuin- en keukengesprekjes voeren, ik kan mijn volleybaltrainer begrijpen als hij een oefening uitlegt, ik kan simpele briefjes schrijven, ik kan automatische telefoonbeantwoorders van bedrijven en overheidsinstellingen verstaan. TV kijken en radio luisteren gaat steeds beter, maar blijft lastig.

Hoe nu verder? Er zijn twee routes. Na de absolute beginnerscursus SFI kun je verder bij het gemeentelijke volwassenenonderwijs (Komvux) met SAS, Svenska som Andra Språk, oftewel "Zweeds als Tweede Taal". Je hebt SAS-Grund, SAS-A en SAS-B. Na SAS-B spreek je Zweeds op hetzelfde niveau als iemand met afgerond voortgezet onderwijs en met dat bewijs in de hand kun je eventueel gaan studeren aan een universiteit of hogeschool.

Daarnaast is er de universiteitscursus Svenska som Främmande Språk, "Zweeds als Vreemde Taal" (waarom al die cursussen allemaal weer net even andere namen hebben die hetzelfde betekenen is mij niet duidelijk). Die lijkt van hoger niveau maar leidt tot hetzelfde examen als SAS. Je moet er wel een toelatingsexamen voor doen en er zijn veel meer mensen die mee willen doen dan er plekken zijn.

Het mooie van beide routes: ze zijn, net als SFI, gratis. Dat vind ik toch wel echt goed geregeld van die Zweden. Ik voer voorlopig een tweesporenbeleid; ik schrijf me voor beide in. Hoe dan ook heb ik tot eind april even geen les. Geeft mooi tijd om werk te maken van werk zoeken.

Universiteit

De geur van nieuwe boeken, een vers, nog onbeschreven collegeblok, oncomfortabele plastic stoelen, kauwgom onder het tafelblad, prikborden vol met mensen die een kamer zoeken of een vereniging hebben die een activiteit organiseert, jonge mensen die hun best doen er zo bohemien mogelijk uit te zien terwijl ze staan te roken bij de ingang. Kortom: ik was vandaag op de universiteit van Stockholm en dezelfde kinderlijke opwinding die zich altijd van mij meester maakte als ik een nieuw vak begon, was er meteen. Wat hou ik toch van studeren! Ik heb het een tijd niet echt gemist (het trauma van de worsteling met mijn scriptie was misschien nog te vers), maar af en toe begint het weer te kriebelen; ik mis de universiteit! Studeren is ook een van de weinige activiteiten in mijn leven waarbij ik echt het gevoel had; hier ben ik goed in. En soms heb je het als mens gewoon even nodig om je ergens goed in te voelen.

Wat ik deed vandaag op de universiteit? We hadden een klassenuitje om voorlichting te krijgen over het vak Svenska som främmande språk. Een cursus Zweeds als tweede taal waarvoor je aan het eind een papier krijgt dat verklaart dat je Zweeds goed genoeg is om aan hoger onderwijs mee te mogen doen. Helaas willen er elk semester 500 mensen aan meedoen en zijn er maar 130 plekken. Een mooie motivatie om de komende maanden extra goed mijn Zweeds te oefenen, want er is een toelatingsexamen op 19 mei.

foto: Mia Åkermark

Taal

Deze week ben ik begonnen met mijn Zweedse taalcursus (SFI). De eerste week is een soort kennismaking waarin de leraren vooral bezig zijn het niveau van de studenten te bepalen. Dat verschilt nogal. Er zitten twee Chinese meisjes in de klas met wie ik in geen enkele taal kan communiceren... En een vrouw uit Afghanistan die geen woord Zweeds of Engels spreekt. Maar ook Christina uit Estland die hier al lang is en dus heel behoorlijk Zweeds spreekt. En Miguel uit Mexico die Zweeds spreekt met een zwaar Amerikaans accent.

Volgende week mag ik doorstromen naar de echte cursus, op het juiste niveau. Als Nederlander speel je al behoorlijk vals puur door je moedertaal. Nederlands lijkt nu eenmaal sterk op Zweeds. In de geschreven vorm althans. Gesproken lijkt het in niets op Nederlands. Maar tot mijn grote vreugde merk ik dat ik mijn docenten al goed kan verstaan als ze maar rustig spreken. Is mijn jaar Deens studeren toch ergens goed voor geweest...

Ik hou ervan om zoveel verschillende nieuwe mensen te ontmoeten. Zo sprak ik gister met Kaneda. Een Engelsman, die eigenlijk Simon heet, en zijn land onvlucht is omdat hij een hekel aan Britten heeft... En het meisje uit Maleisië dat hier naartoe verhuisd is vanwege een Zweeds vriendje, maar terug verlangt naar Dubai waar ze hiervoor een jaar werkte. Dat zijn toch mooie verhalen. Volgende week hopelijk meer mooie verhalen en vooral veel meer Zweeds als de cursus echt begint.

Voor wie mee wil luisteren: hier vind je een fragment uit het kinderboek dat ik momenteel probeer te lezen over Mumintrollet.